لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (pdf) مراجعه فرمایید.

به دنبال رشد فزاینده شهرنشینی در ایران تأمین و کیفیت مسکن به یکی از مهمترین مسائل کشور تبدیل شده است. کیفیت مسکن دارای ابعاد اقتصادی، کالبدی و اجتماعی متفاوتی است که هریک از آنها شاخص­های متفاوتی را شامل می شود. این شاخص­ها در مناطقی از شهر که گروه­های کم درآمد و اقشار آسیب­پذیر ساکن هستند وضعیت نامطلوب­تری دارند. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی تحلیلی است. داده­های خام پژوهش از اطلاعات بلوک­های آماری شهر بیجار در دو دوره سرشماری 1385 و 1395 استخراج شده است. نتایج به دست آمده از روش تحلیل عاملی نشان داد که 4 عامل اصلی بر کیفیت مسکن در شهر بیجار تأثیرگذارند که در مجموع  71 درصد از واریانس را تبیین کرده­اند. پهنه­بندی کیفیت مسکن نشان داد که در مجموع پهنه­های مسکونی نامطلوب با 19 درصد از مساحت و 31 درصد از جمعیت، بیشتر در نواحی مرکزی و جنوب غربی شهر متمرکز است و پهنه مسکونی مطلوب نیز با 50 درصد مساحت و 30 درصد از جمعیت، در نواحی شمال غربی، شمال شرقی و غرب دیده می­شود. تغییر الگوی ساخت مسکن شهر بیجار در سال های 1385 تا 1395 از دیگر نتایج تحقیق است، بر این اساس میانگین متراژ زیربنای مسکونی شهر بیجار از 106 مترمربع در سال 1385 به 96 متر مربع در  سال 1395 کاهش یافت، و همچنین تعداد واحدهای مسکونی کمتر از 100 مترمربع در سال 1385 که حدود 61 درصد از کل واحدها را شامل می­شد در سال 1395 به 46 درصد کاهش یافت. مقایسه الگوهای ساخت مسکن نیز نشان داده که بالاترین میزان نرخ رشد به ترتیب مربوط به متراژهای 301 تا 500 ، 151 تا 200 و 51 تا 75 مترمربع است که هرکدام نشانگر رشد طبقات برخوردار، متوسط و ضعیف در شهر بیجار است.

AbstractHeavy metals are among the most suitable indicators for assessing pollution in soil and water resources due to their long-term persistence in the environment and toxic characteristics, which often pose significant challenges. The aim of this study was to investigate heavy metal contamination in soil across forest, rangeland, agricultural, and residential land uses in the Vaz watershed. For this purpose, 47 soil samples from all land uses and one riverbed sediment sample from the watershed outlet were collected. After drying, the samples were sieved through a 63-micron mesh and transferred to a laboratory for elemental concentration analysis using ICP-MS. The concentrations of chromium (Cr), manganese (Mn), iron (Fe), nickel (Ni), copper (Cu), zinc (Zn), arsenic (As), cadmium (Cd), mercury (Hg), and lead (Pb) were analyzed. Contamination indices—including the contamination factor (CF), degree of contamination (Cd), modified degree of contamination (mCd), geo-accumulation index (Igeo), enrichment factor (EF), and ecological risk index (ERI)—were applied to evaluate sediment quality across different land uses. Results indicated that urban (residential) land use exhibited the highest values for both the contamination factor (CF) and geo-accumulation index (Igeo), followed by agricultural, forest, and rangeland land uses, respectively. Based on the degree of contamination (Cd), rangeland showed very low contamination, forest and agricultural land uses had moderate contamination, and residential land use displayed high contamination. However, the modified degree of contamination (mCd) revealed very low contamination levels for forest, rangeland, and agricultural land uses, and low contamination for residential areas.

فضای نیمه باز یکی از مشخصه های معماری ایرانی است که در معماری و شهرسازی مناطق گرم و مرطوب نمود ویژه ای داشته است. با وجود پیشینه غنی بهره گیری از انواع فضاهای نیمه باز در معماری بافت تاریخی بندر بوشهر، نقش آن در ساخت و سازهای جدید این شهر کم رنگ گردیده است. به گونه ای که بسیاری از ویژگی های کالبدی و کارکردی خود را از دست داده است. این پژوهش به هدف بررسی تأثیر فضاهای نیمه باز بیرونی بر کیفیت زندگی در آپارتمان های معاصر بندر بوشهر از روش تحقیق ترکیبی کمی و کیفی بهره برده است. بدین منظور پیشینه پژوهش در دو حوزه فضاهای نیمه باز به عنوان متغیر مستقل و کیفیت محیط مسکونی به عنوان متغیر وابسته انجام گردید. در ادامه مبتنی بر راهبرد تحلیل محتوا چهار مؤلفه انسانی، کالبدی، عملکردی، و محیطی به عنوان مؤلفه های اصلی ارزیابی کیفیت فضای نیمه باز مسکونی استخراج و ریزمؤلفه های آن ها تدقیق گردید. با تدوین پرسشنامه ای مبتنی بر طیف لیکرت، ابزار نظرسنجی از ساکنان درباره مؤلفه های اصلی و ریزمؤلفه های آن ها فراهم گردید. اطلاعات به دست آمده با روش تحقیق کمی و توسط نرم افزار R و آزمون های دقیق فیشر، کروسکال والیس و دان تجزیه و تحلیل گردید. نتایج حاصل از این پژوهش نشان می دهد از نظر زنان مؤلفه فضایی و از نظر مردان مؤلفه های عملکردی بیشترین تأثیر و مؤلفه انسانی بین هر دو گروه زن و مرد کمترین تاثیر را بر کیفیت فضاهای نیمه باز بیرونی در آپارتمان های مسکونی معاصر بندر بوشهر داشته است. همچنین مؤلفه فرعی زیبایی شناسی با شاخص هماهنگی بصری در مؤلفه فضایی، امکانات با شاخص ارتباط با عناصر طبیعت در مؤلفه عملکردی، مؤلفه فرعی فرهنگ با شاخص شیوه زندگی در مؤلفه محیطی و جنبه روانشناختی با شاخص دلبستگی به مکان در مؤلفه انسانی بیشترین تأثیر را از بین مؤلفه های فرعی و شاخص های مرتبط با آن ها در این زمینه دارند.

بستر اجتماعی - اقتصادی ایران معاصر زمینه ساز توسعه نگرش کمیت گرا به محیط مسکونی شده است. پی آمد این تفکر کاهش کیفیت محیط مسکونی بوده است. بنابراین این پژوهش، به منظور ارائه راه حل هایی برای کیفیت بخشی به محیط مسکونی بر اساس بازشناسی مفهوم کیفیت در محیط انسان ساخت و تحلیل آن با رویکردی جامع، نظریه های کیفیت - محور را در قالب سامانه ای چند لایه از نظام سلسله مراتبی تدوین نموده و رابطه درونی دو مولفه «مشخصه های اساسی کالبد محیط مسکونی» و «نیازها و توقعات برگرفته از ارزش های فرهنگی و اجتماعی ساکنان» را در قالب سازمانی نظام مند برای برنامه ریزی و طراحی این محیط ها تبیین می کند. با استفاده از تحلیل محتوا، مفهومی از کیفیت را در حوزه معناشناسی یافته و با استناد به استدلال منطقی، به تعیین مراتب و مولفه های کیفیت محیط انسان ساخت و تحلیل کیفیت محیط مسکونی معاصر می پردازد.

نظریه های علوم رفتاری، در تشریح شیوه تعامل محیط های مسکونی با ساکنان، بر نقش هویت بسیار تاکید دارند. از سوی دیگر بسیاری از پژوهشگران نیز هویت را به عنوان هدف اصلی سکونت معرفی می کنند. هویت در محیط های مسکونی به دو گونه فردی و اجتماعی پدید می آید و مسکن در این میان نقش اصلی را ایفا می کند.واحد مسکونی تحت تاثیر هویت فردی، در عین هماهنگی با محیط، می تواند ویژگی های فردی داشته باشد. ویژگی فردی تلاشی برای به نمایش گذاردن جایگاه خانواده است و هماهنگی در محیط در پی پدیدآوردن هویت اجتماعی است که معرف و نمادی از شرایط اجتماعی ساکنان در محیط مسکونی است. به این ترتیب هویت، عاملی است که ویژگی هایی از انسان را در ارتباط با محیط فیزیکی خانه یا با محیط اجتماعی او قرار می دهد.محیط مسکونی به عنوان نمادی از ساکنان در فرایند کنش متقابل، ویژگی هایی از ساکنان را تفسیر و بیان می کند. انگیزش ها در این فرایند نیازهای سلسله مراتبی مازلو می باشد. بنابراین هویت ساکنان در محیط های مسکونی از طریق دو معیار مورد بررسی قرار می گیرد، یکی «قابلیت های محیط» که تعاملات بالقوه موجود در محیط را از طریق وجوه کیفی و ابعاد کارآمدی فضا پدید می آورد، دومی شیوه تعاملات ساکنان با محیط است که از طریق احساس مالکیت آن ها نسبت به محیط پدید می آید. زیرا هویت اجتماعی بر اساس همکاری اجتماعی شکل می گیرد و در ارتباط با احساس زندگی در محیطی، که تعلق به همه افراد ذینفع در آن دارد، می باشد یعنی؛ «احساس ما»؛ بودن با دیگران، باید وجود داشته باشد.

شاخص های کیفی مسکن همواره به عنوان حساس ترین ابزار برنامه ریزی مسکن محسوب می شوند. عرصه مسکن به منظور تامین رشد اجتماعی، علاوه بر خود واحد مسکونی، محیط پیرامون آن را نیز در بر می گیرد. در مقاله حاضر سعی بر این بوده تا با ژرف کاوی کیفیت مسکن در خانه های سنتی ایران، معیارهایی جهت تدوین راهکارهای موثر برای افزایش کیفیت مسکن معاصر به دست آید. این تحقیق به روش کیفی انجام شده و برای ارزیابی نهایی داده ها از روش تحلیل سلسله مراتبی بهره گرفته شده است. شیوه جمع آوری اطلاعات بر پایه چک لیست هایی برای تکنیک های مصاحبه، مشاهده، بررسی ویژگی های مکانی- فضایی و سنجش طرز برخورد بوده و در این مسیر از مطالعات اسنادی و کتابخانه ای و تحلیل نقشه ها استفاده گشته است. بدین منظور در ابتدا نظام های متعدد سنجش کیفیت محیط های مسکونی مطالعه و مدلی برای ارزیابی کیفی مسکن تدوین شد. در گام دوم با بررسی عوامل اصلی مدل، 5 شاخص کیفی برای ارزیابی مسکن تعیین گشت. در مرحله بعدی پارامترهای برگرفته از چک لیست ها در رابطه با هر شاخص طی بررسی های رفت و برگشتی نسبت به داده های دیگر شاخص ها و تاثیر کلی عوامل تحقیق، تحلیل و معیارهای به دست آمده در رابطه با شاخص های اصلی در خانه های سنتی ایران معرفی شد. سپس با تحلیل و تفسیر این معیارها و وارد ساختن تاثیرات سبک زندگی، نیازهای انسان و شرایط جامعه معاصر با امتیازدهی معیارها و الویت بندی شاخص ها، راهکارهایی جهت بهبود جنبه های کیفی مسکن معاصر پیشنهاد گشت. بر اساس نتایج این تحقیق رابطه معناداری بین کیفیت خانه های سنتی، انسان، معماری و سبک زندگی گذشته وجود دارد که از سنت ها و ارزش های اصیل سرچشمه می گیرد. همچنین به ترتیب اهمیت، شاخص های نیازهای انسان، کیفیت محیطی، کالبدی، عملکردی و ساختاری در این رابطه معنادار سهیم بوده اند که می بایست در طراحی مسکن معاصر مدنظر قرار گیرند. هر چند در مقایسه کلی همگامی متناسب تمامی شاخص های مطرح به کیفیتی ماندگار منتج شده است.

به منظور ارتقای سطح کیفی فضاهای مسکونی، در این پژوهش هدف کشف عوامل موثر بر کیفیت محیط مسکونی، ارتباط بین آن ها و بیان راهبردهایی به همین منظور است. کیفیت محیط مسکونی مفهومی پویا، پیچیده، و چندبعدی است که از ابعاد مختلف کالبدی، اجتماعی، اقتصادی، و زیست محیطی شکل گرفته و از معیارهای مناسب ارزیابی کیفیت محیط مسکونی سنجش رضایتمندی ساکنان از آن محیط است. ماهیت این پژوهش کیفی است اما به دلیل استخراج معیارهای قابل اندازه گیری و تلفیقی از روش های سنجش کمی در قالب شیوه همبستگی استفاده شده است. با تبیین الگوی معادله های ساختاری، عوامل سازنده کیفیت محیط مسکونی با عنوان متغیرهای مستقل و حس رضایت با عنوان متغیر وابسته ارزیابی شده و سپس، بر اساس نتایج حاصل از سنجش رضایت محیط مسکونی، با استفاده از فن AIDA، راهبردهایی برای ارتقای کیفیت محیط تدوین گردیده است. نتایج پژوهش از سنجش رضایت از کیفیت محیط مسکونی مسکن مهر شهر جدید پردیس، هسا حاکی از نارضایتی از امنیت و محیط زیست محله مسکونی و از تسهیلات و ویژگی های کالبدی واحدمسکونی است؛ همچنین نتایج بر اهمیت مسایل زیست محیطی و اجتماعی محله مسکونی و مقوله کالبدی واحد مسکونی دلالت می کند. با استفاده از فن تحلیل عرصه های تصمیم گیری، سناریوهای مختلف ارتقای کیفیت محیط مسکونی عرضه شد و سپس با ارزیابی آن ها، سناریویی که راهبرد آن توسعه متمرکز خدمات رفاهی عمومی و گذاران اوقات فراغت و همچنین توسعه شبکه معابر و زیرساخت هایی (سیستم فاضلاب و. . . ) و بهبود وضعیت کیفی واحد مسکونی و امنیت محیط بود، با مزیت سناریوی برتر، برگزیده شد.